سانسور کتاب در ترکیه؛ از فساد مالی و کتاب کودک تا فمینیسم


در دوره اردوغان سانسور کتاب در ترکیه شامل بسیاری حوزه‌ها می‌شود؛ کتاب‌های کودکان، کتاب‌های فمینیستی، کتاب‌هایی که از فساد در دولت اردوغان پرده برمی‌دارند و یا سوال‌هایی را پیرامون کودتای ۲۰۱۶ مطرح می‌کنند.

default

اخیرا انجمن ناشران ترکیه خلاصه ای از گزارشی را منتشر کرده که وضع صنعت کتاب و نشر را در سال ۲۰۲۰ در ترکیه به نمایش می‌گذارد. در این گزارش گفته شده که آزادی بیان و مطبوعات در ترکیه بیش از پیش محدود و سانسور دولتی در دوران ریاست جمهوری اردوغان به شکل پیوسته افزایش یافته است.


سوال‌هایی درباره کودتا یا افشای فساد در دولت

روزنامه تاتس (TAZ) آلمان به نقل از این گزارش نوشته است که سانسور دولتی در سال گذشته از انتشار دو کتاب با موضوع فمینیسم که توسط سازمان عفو بین‌الملل منتشر شده‌اند، جلوگیری کرده است. در پی این ممنوعیت، دادستانی عمومی ترکیه کیفرخواستی با عنوان "فتنه افروزی" علیه تانر کیلیچ، مسئول عفو ​​بین الملل در ترکیه صادر کرده است.

حزب سوسیال دموکرات ترکیه (CHP) نیز از این سانسور بی‌نصیب نمانده است. دولت ترکیه انتشار دو کتاب توسط ناشر حزب را ممنوع کرده است. نکته دو کتاب این که هر دو به موضوعی جنجالی یعنی رسوایی مالی و فساد در ترکیه پرداخته‌‌‌اند. برنامه انتشار یک کتاب دیگر این حزب نیز متوقف شد که به مراتب جنجالی‌تر بوده و در آن سوال‌هایی پیرامون کودتا در تابستان ۲۰۱۶ در ترکیه را مطرح کرده است. در رابطه با این کودتا سوالات بسیاری مطرح است که تاکنون پاسخی نگرفته‌اند. حزب حاكم عدالت و توسعه (AKP) از تحقیقات پارلمانی در مورد آنچه در جریان کودتای در این تابستان رخ داد، جلوگیری می كند.


سانسور کتاب‌های کودکان

دامنه سانسور در ترکیه به کتاب کودکان هم می‌رسد. خبری که زیاد تعجب‌آور نیست. آنهم پس از آن که در سال ۲۰۱۹ روشن شد که دولت ترکیه کتاب‌های آموزشی مدارس را می‌سوزاند تا کتاب‌های درسی مورد نظر خود را جایگزین آنها کند.

در سال گذشته بسیاری از کتاب‌های کودک نیز در ترکیه ممنوع شدند. این کتاب‌ها شامل چندین ترجمه از کتاب‌های آلمانی نیز شده‌اند. از جمله کتاب " بچههای کوچک از کجا می‌آیند" که نشر راونسبورگ منتشر کرده و موضوع آن آموزش جنسی برای کودکان چهار تا هفت ساله است. دولت ترکیه این کتاب را در زمره کتاب‌های "ناپسند" طبقه‌بندی کرده و دادگاه برای مترجم و ناشر نسخه ترکی آن ده سال زندان در نظر گرفته است.

زمینه ممنوعیت و محدودیت کتاب‌های کودکان در ترکیه افزایش اسلام‌گرایی در این کشور است. دولت ترکیه تحت زمامداری رجب‌ طیب اردوغان کمیسیونی از نمایندگان وزارت امور اجتماعی و خانواده ایجاد کرده است که قرار است برای همه کتاب‌های کودکان تصمیم بگیرد که آیا محتوای کتاب‌ها در چارچوب "مناسب" قرار دارد یا نه.


سانسور کتاب‌هایی نویسندگان مطرح زن یا کرد ترکیه

مشابه کتاب‌های کودکان، دولت ترکیه با کتاب‌های بوکت اوزونر، نویسنده زن مطرح این کشور نیز مشکل دارد. دو کتاب او به اتهام "فحاشی" یا اشاعه "ناهنجاری" توقیف شده‌اند. این توقیف با انتقادات گسترده‌ای روبرو شد. خود نویسنده نیز در حساب توییتری خود به این سانسور انتقاد و اعتراض کرد. سیاست سانسور دولتی در ترکیه موضوع مورد بحث در صحنه نشر این کشور است.

روزنامه تاتس نوشته است که كتاب‌هایی كه توسط كردها نوشته یا ویرایش شده‌اند نیز با محدودیت انتشار روبرو هستند. کتاب‌های صلاح‌الدین دمیرتاش، رهبر حزب دمکراتیک خلق‌ها (HDP) اگرچه ممنوع نشده‌اند، اما تلاش می‌شود با استفاده از هر روشی از توزیع آنها جلوگیری شود. اداره شهر استانبول در دست مخالفان اردوغان است و به همین خاطر كتاب‌های دمیرتاش را در سیستم توزیع خود قرار داده بود. اما شهرداری قربانی یک کارزار هدفمند ترول‌ها در اینترنت شد و مجبور شد کتاب را از سیستم توزیع خود حذف کند.


کمپین سانسور تنها کتاب را در برنمی‌گیرد

افزایش سانسور در دوره زمامداری رجب‌طیب اردوغان به رسانه‌های چاپی محدود نمی‌شود. سال گذشته یک قسمت از سریال نتفلیکس (Netflix) به نام "بازمانده برگزیده" (Designated survivor) سانسور شد. دلیل؟ یک شخصیت در سریال بیش از حد اردوغان را تداعی می‌کند. دولت آلمان همچنین آزادی بیان در ترکیه را به شدت محدود می‌داند. وزارت خارجه آلمان در گزارشی نوشته است که در سال گذشته آزادی اجتماعات، تشکل‌ها، آزادی بیان و آزادی مطبوعات تا حد زیادی در این کشور تضعیف شده‌است.